Ngày 12/02/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư số 03/2026/TT-BKHCN quy định chi tiết thi hành một số điều Nghị định số 37/2026/NĐ-CP về Giải thưởng Chất lượng Quốc gia, đánh dấu bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về Giải thưởng Chất lượng Quốc gia. Thông tư quy định chi tiết thi hành Điều 57, Điều 59, Điều 61, Điều 62 về Giải thưởng chất lượng quốc gia của Nghị định số 37/2026/NĐ-CP, thiết lập một cấu trúc đánh giá toàn diện, gắn chất lượng sản phẩm với năng lực quản trị tổ chức, qua đó nâng cao tính thực chất, minh bạch và chuẩn mực của cơ chế tôn vinh ở tầm quốc gia. Thông tư cụ thể các nội dung liên quan đến đối tượng áp dụng, tiêu chí và phương pháp đánh giá, quy trình xét tặng cũng như trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Đối tượng áp dụng (Điều 2) là tổ chức, doanh nghiệp có sản phẩm, hàng hóa tham dự Giải thưởng chất lượng quốc gia; cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Điểm đáng chú ý là tại Điều 3 Thông tư đã làm rõ khái niệm sản phẩm, hàng hóa tham dự Giải thưởng Chất lượng Quốc gia theo quy định của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa đã được sửa đổi, bổ sung năm 2025. Theo đó, ngành, lĩnh vực sản phẩm, hàng hóa tham dự Giải thưởng được xác định theo ngành cấp 2 trong Danh mục ngành kinh tế Việt Nam ban hành kèm theo Quyết định số 36/2025/QĐ-TTg ngày 29/9/2025 của Thủ tướng Chính phủ; còn sản phẩm, hàng hóa đăng ký tham dự được xác định theo ngành cấp 4 hoặc cấp 5 trong Danh mục này. Bên cạnh đó, Thông tư cũng quy định chuyên gia đánh giá Giải thưởng Chất lượng Quốc gia gồm chuyên gia kỹ thuật am hiểu về ngành, lĩnh vực sản phẩm, hàng hóa được đánh giá và chuyên gia hệ thống am hiểu các tiêu chí xét tặng Giải thưởng, đã được đào tạo nghiệp vụ về giải thưởng. Quy định này góp phần bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ giữa cơ chế xét tặng giải thưởng với hệ thống pháp luật chuyên ngành trong quản lý nhà nước về chất lượng.

Đặc biệt, tại Điều 4 Thông tư quy định cấu trúc tiêu chí và thang điểm xét tặng được thiết kế theo hướng toàn diện, với tổng điểm tối đa 1.000 điểm, chia thành hai nhóm lớn. Nhóm tiêu chí thứ nhất, tối đa 250 điểm, tập trung đánh giá các thuộc tính trực tiếp của sản phẩm, hàng hóa như chất lượng, mức độ tin cậy, tính vượt trội hoặc tính độc đáo. Nhóm tiêu chí thứ hai, chiếm tối đa 750 điểm, đánh giá hiệu lực và hiệu quả của mô hình quản trị tổ chức, doanh nghiệp trên theo các khía cạnh về Lãnh đạo, Chiến lược, Khách hàng, Đo lường, phân tích và quản lý tri thức, Lực lượng lao động, Vận hành, Kết quả. Cách phân bổ này thể hiện rõ quan điểm lấy quản trị làm nền tảng của chất lượng bền vững. Theo đó, Giải thưởng Chất lượng Quốc gia không chỉ là cơ chế tôn vinh sản phẩm đạt chuẩn, mà còn là công cụ thúc đẩy doanh nghiệp xây dựng hệ thống quản trị hiện đại, tiếp cận các chuẩn mực tiên tiến về quản lý chất lượng toàn diện.

Về tổ chức xét tặng tại Điều 5 Thông tư quy định Hội đồng quốc gia về Giải thưởng Chất lượng Quốc gia do Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ quyết định thành lập, trên cơ sở đề nghị của Cơ quan thường trực Giải thưởng chất lượng quốc gia. Hội đồng gồm Chủ tịch, Phó Chủ tịch và các Ủy viên là đại diện các bộ, ngành, cơ quan, tổ chức có liên quan. Với thành phần liên ngành, Hội đồng có chức năng thẩm định kết quả đánh giá, xem xét danh sách sản phẩm, hàng hóa được đề xuất và bảo đảm tính khách quan trong quá trình quyết định.

Tại Điều 6 Thông tư quy định Tổ chức, doanh nghiệp đăng ký tham dự với Cơ quan thường trực Giải thưởng Chất lượng Quốc gia và nộp hồ sơ theo quy định, bao gồm đơn đăng ký, báo cáo tham dự và các tài liệu chứng minh việc áp dụng hệ thống quản lý cũng như các bằng chứng về chất lượng, độ tin cậy và tính vượt trội của sản phẩm. Quy trình xét tặng được thiết kế theo mô hình nhiều tầng, kết hợp đánh giá hồ sơ (Điều 7) và đánh giá thực tế (Điều 8). Nhóm chuyên gia, gồm chuyên gia kỹ thuật và chuyên gia hệ thống, được phân công đánh giá hồ sơ và lập báo cáo chi tiết. Các hồ sơ đạt từ 600 điểm trở lên được tổng hợp, báo cáo Hội đồng quốc gia để xem xét đưa vào danh sách đánh giá thực tế.

Hoạt động đánh giá thực tế có sự tham gia của đại diện cơ quan thường trực, nhóm chuyên gia, đại diện cơ quan, tổ chức liên quan và đại diện Hội đồng quốc gia. Kết quả đánh giá thực tế, cùng với báo cáo đánh giá hồ sơ, là cơ sở để Hội đồng quốc gia thẩm định và đề xuất danh sách, loại giải tương ứng cho các sản phẩm, hàng hóa. Trước khi trình Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ xem xét, Cơ quan thường trực Giải thưởng chất lượng quốc gia lấy ý kiến Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố có liên quan về việc xét tặng Giải thưởng chất lượng quốc gia; theo quy định mới tại khoản 3 Điều 9 Thông tư số 03/2026/TT-BKHCN, trách nhiệm của địa phương đối với hoạt động Giải thưởng Chất lượng Quốc gia chỉ còn có trách nhiệm phản hồi bằng văn bản về việc lấy ý kiến của Cơ quan thường trực Giải thưởng chất lượng quốc gia trong thời hạn 15 ngày. Cơ chế này tăng cường tính liên thông giữa trung ương và địa phương, đồng thời bổ sung một tầng kiểm soát về uy tín và tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp. Sau khi có quyết định của Bộ trưởng, cơ quan thường trực thực hiện công bố kết quả, tổ chức họp báo và lễ trao giải. Doanh nghiệp đạt giải được trao Cúp và Giấy chứng nhận theo mẫu quy định. Thông tư cũng quy định rõ trách nhiệm của cơ quan thường trực trong việc xây dựng kế hoạch hằng năm, tổ chức đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ chuyên gia đánh giá, xây dựng và vận hành cơ sở dữ liệu chuyên gia, cũng như hướng dẫn xử lý các vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện.

Thông tư có hiệu lực sau 45 ngày kể từ ngày ký ban hành và thay thế Thông tư số 27/2019/TT-BKHCN ngày 26/12/2019 của Bộ Khoa học và Công nghệ. Đối với các hoạt động liên quan đến việc đánh giá, thủ tục đề nghị tặng Giải thưởng Chất lượng Quốc gia đối với tổ chức, doanh nghiệp đã nộp hồ sơ đăng ký tham dự Giải thưởng, triển khai trước ngày Thông tư này có hiệu lực thì thực hiện theo quy định tại Thông tư số 27/2019/TT-BKHCN nhằm bảo đảm tính ổn định và không làm gián đoạn quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

Với hệ thống quy định rõ ràng, tiêu chí đánh giá được lượng hóa cụ thể và quy trình xét tặng chặt chẽ, Thông tư số 03/2026/TT-BKHCN góp phần hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho Giải thưởng Chất lượng Quốc gia theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp, đồng thời thúc đẩy doanh nghiệp nâng cao năng lực quản trị và chất lượng sản phẩm, tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

*Xem chi tiết Thông tư số 03/2026/TT-BKHCN tại mục Văn bản pháp luật.

 Thanh Thanh.