Nhằm bảo đảm tuân thủ các chuẩn mực trong hoạt động khoa học và công nghệ, ngày 25/5/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN về việc ban hành Hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Theo Quyết định, Hướng dẫn được ban hành kèm theo là tài liệu khung, bao gồm các nội dung cơ bản có tính chất định hướng, làm cơ sở để các cơ quan tài trợ kinh phí cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, các tổ chức khoa học và công nghệ cụ thể hóa thành quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng trong phạm vi cơ quan, tổ chức. Quyết định có hiệu lực thi hành kể từ ngày ký.
Theo đó, Hướng dẫn quy định các nội dung cơ bản mang tính định hướng về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, áp dụng đối với các tổ chức, cá nhân trực thuộc hoặc tham gia hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.
Về nguyên tắc, Hướng dẫn quy định các nguyên tắc liêm chính khoa học tập trung vào tính trung thực, khách quan và minh bạch trong đề xuất, thực hiện, công bố và ứng dụng kết quả nghiên cứu; tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, ghi nhận đầy đủ, chính xác sự đóng góp của các tổ chức, cá nhân trong nghiên cứu; bảo đảm việc lưu giữ dữ liệu và thực hiện trách nhiệm giải trình.
Các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp tập trung vào việc bảo vệ quyền con người, lợi ích và quyền riêng tư của đối tượng nghiên cứu; công khai xung đột lợi ích và không lạm dụng tài nguyên nghiên cứu vào mục đích cá nhân.
Căn cứ tình hình thực tế, cơ quan tài trợ và tổ chức khoa học và công nghệ quy định các nguyên tắc liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp phù hợp với quy định tại Điều 4, Điều 5 Nghị định số 262/2025/NĐ-CP, gắn với quy trình triển khai nhiệm vụ khoa học và công nghệ, hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ và cơ chế bảo đảm thực thi, bao gồm:
(1) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong quá trình đề xuất tài trợ, đặt hàng và tham gia tuyển chọn nhiệm vụ khoa học và công nghệ;
(2) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong quá trình thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ;
(3) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong xây dựng báo cáo
khoa học và công bố khoa học;
(4) Liêm chính khoa học trong việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ;
(5) Liêm chính khoa học trong quá trình tư vấn, phản biện, đánh giá
khoa học;
(6) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong ứng dụng kết quả
nghiên cứu, đề xuất khen thưởng, sử dụng tài chính trong thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ;
(7) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong hoạt động hỗ trợ
nâng cao năng lực khoa học và công nghệ;
(8) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong thu thập, sử dụng,
quản lý dữ liệu nghiên cứu;
(9) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong trích dẫn;
(10) Liêm chính khoa học trong hoạt động xuất bản;
(11) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp khi sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI);
(12) Liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong hợp tác học thuật và hợp tác quốc tế.
Bên cạnh đó, Hướng dẫn quy định các biện pháp phòng ngừa vi phạm và trách nhiệm của các chủ thể trong bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, bao gồm các biện pháp phòng ngừa; lưu trữ hồ sơ nghiên cứu; khai báo xung đột lợi ích; trách nhiệm của cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; trách nhiệm của người đứng đầu cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ; trách nhiệm của tổ chức chủ trì, chủ nhiệm nhiệm vụ, trưởng nhóm nghiên cứu; bộ phận quản lý khoa học và công nghệ; thành viên hội đồng, chuyên gia tư vấn, phản biện và đánh giá.
Hướng dẫn cũng quy định quy trình tiếp nhận thông tin, tổ chức xác minh, kết luận và xử lý các hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp. Theo đó, khi tiếp nhận thông tin về dấu hiệu vi phạm, cơ quan tài trợ hoặc tổ chức khoa học và công nghệ thực hiện xác minh sơ bộ, thành lập hội đồng tư vấn độc lập để xem xét, xác minh và ban hành kết luận theo quy định. Quá trình xem xét, xác minh phải bảo đảm bí mật thông tin, bảo vệ người cung cấp thông tin, đồng thời bảo đảm quyền được biết, quyền giải trình, quyền khiếu nại của cá nhân bị cáo buộc vi phạm. Hướng dẫn cũng quy định không coi người có dấu hiệu vi phạm là người vi phạm khi chưa có bằng chứng rõ ràng và kết luận của người đứng đầu cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.
Đối với việc xử lý vi phạm, Hướng dẫn quy định cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ căn cứ vào tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm và lỗi vô ý hoặc cố ý để áp dụng các biện pháp xử lý phù hợp như nhắc nhở, phê bình, cảnh cáo bằng văn bản, yêu cầu cải chính hoặc xin lỗi công khai; dừng hoặc không cho phép chủ trì, tham gia nhiệm vụ khoa học và công nghệ; yêu cầu rút bài báo, ấn phẩm khoa học; hoàn trả hoặc thu hồi kinh phí; thu hồi danh hiệu, khen thưởng; sửa đổi hoặc hủy bỏ kết quả đánh giá nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo quy định.
Ngoài ra, Hướng dẫn quy định việc cập nhật thông tin vi phạm lên Nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia theo quy định của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và Nghị định số 262/2025/NĐ-CP. Thông tin được cập nhật bao gồm tên cá nhân vi phạm, tổ chức công tác, mô tả hành vi vi phạm, sản phẩm học thuật bị ảnh hưởng, kết luận, hình thức xử lý và thời gian có hiệu lực của văn bản kết luận.
Việc ban hành Hướng dẫn góp phần tạo cơ sở để các cơ quan tài trợ và tổ chức khoa học và công nghệ xây dựng, hoàn thiện các quy định nội bộ về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp; nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đồng thời thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, đổi mới sáng tạo trên nền tảng các giá trị trung thực, minh bạch và trách nhiệm.
*Xem chi tiết Quyết định tại đây.
Anh Đào