Quá trình phát hiện
 |
 |
Hoa và Nụ
|
Quả
|
Vào năm 1912, ông M. Krempf thu được mẫu của 1 loài trà (gồm cành lá và nụ hoa) tại Hòn Bà, Khánh Hòa; sau đó (1942) loài này đã được F. Gagnepain -nhà thực vật học người Pháp- công bố và đặt tên Thea krempfii, thuộc họ Trà (Theaceae). Đến năm 1949, J.R. Sealy sắp xếp loài này vào chi mới: Camellia krempfii (Gagnep.) Sealy. Theo Phạm Hoàng Hộ (1999) đây là loài Trà hoa Krempf.
Từ nhiều năm qua, loài trà này đi dần vào quên lãng vì không được các nhà nghiên cứu phát hiện trong tự nhiên.
Tháng 5/2013, trong quá trình điều tra xây dựng cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học rừng Khánh Hòa, nhóm nghiên cứu của Viện Sinh thái học Miền Nam phối hợp với Chi cục Lâm nghiệp Khánh Hòa đã tình cờ tìm thấy 1 cá thể loài này tại Hòn Bà, nhưng lúc đó cây chưa ra hoa.
Đến tháng 11/2013 nhóm nghiên cứu được gặp lại loài cây này tại Sơn Thái, huyện Khánh Vĩnh (cách Khu Bảo tồn thiên nhiên Hòn Bà khoảng 6 km theo đường chim bay), chính nhờ thu được mẫu đầy đủ -gồm cả hoa và quả- đã giúp nhận dạng rõ nét hơn về loài Trà hoa Krempf sau 100 năm vắng bóng.
Hình thái
Cây gỗ nhỏ, cao đến 8m, nhiều cành nhánh. Lá đơn, không lông, phiến thuôn dài, có gân viền mép, kích thước lớn: 25-32 x 6-8cm; mép lá có răng cưa nhỏ, đuôi lá hình tim.
Hoa đơn độc, đôi khi 2 hoa, mọc ở nách lá, màu đỏ, đường kính 5-7 cm, có 5-6 lá hoa. Đài hoa: 5-6, dài khoảng 1 cm, có lông mặt ngoài. Tràng hoa: 10, hình trứng, cánh hoa lớn 2,5-3,5 cm. Nhị đực nhiều, rời, dài 2-2,5 cm, chỉ nhị có lông mịn, bao phấn màu vàng. Bầu trên, gồm 5 vòi nhụy. Mùa ra hoa: tháng 10-11
Quả nang, hình cầu dẹp, gồm 10 múi, đường kính 6-7cm. Hạt nâu bóng, kích thước 1,5-2 cm.
Sinh thái
Hiện diện trong rừng kín thường xanh nhiệt đới, phân bố ở độ cao từ 700-800 m. Là loài cây chịu bóng, mọc dưới tán của các loài: sồi dẻ, sổ, re,... Lớp cây bụi và thảm cỏ rất đa dạng gồm các loài: xú hương, tỏi rừng, gừng núi, thiên niên kiện, dương xỉ, quyển bá, …Tái sinh tự nhiên tương đối ít.
Đề xuất bảo tồn
Đến nay, loài Trà hoa Krempf chỉ được phát hiện tại 2 địa điểm thuộc Khánh Hòa (Hòn Bà và Sơn Thái), phạm vi phân bố hẹp với số lượng cá thể hạn chế, đây là loài trà đặc hữu của Việt Nam và là nguồn gen hiếm, có thể đề xuất đưa vào danh lục của Sách đỏ.
Trước mắt cần tiến hành bảo tồn bằng các biện pháp lâm sinh như: khoanh nuôi kèm theo xúc tiến tái sinh tự nhiên, thử nghiệm nhân giống và trồng bổ sung. Cây cho hoa đẹp nên có thể trồng làm cây cảnh quan hoặc đưa vào các công viên./.
Trần Giỏi