Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, một thế giới luôn thay đổi hàng ngày, hàng giờ như hiện nay, đổi mới sáng tạo không còn là hoạt động đơn lẻ mang tính ngẫu hứng, mà đã trở thành yếu tố sống còn, quyết định năng lực cạnh tranh và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Nếu không liên tục nhìn về phía trước, sẵn sàng thích ứng và thay đổi, doanh nghiệp rất dễ dàng bị bỏ lại phía sau và gặp phải thất bại, thậm chí là phá sản. Chính vì vậy, đổi mới sáng tạo là từ khóa đang được nhiều doanh nghiệp hướng đến và tập trung chú trọng. Tuy nhiên, để đổi mới thực sự hiệu quả và một cách có hệ thống, doanh nghiệp cần một khung quản lý chuyên nghiệp và chuẩn hóa. Đó chính là lý do tiêu chuẩn ISO 56001:2024 về hệ thống quản lý đổi mới sáng tạo ra đời. Đây là tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên về hệ thống quản lý đổi mới sáng tạo được Tổ chức Tiêu chuẩn hoá quốc tế (ISO) ban hành vào tháng 9 năm 2024.

ISO 56001:2024 là tiêu chuẩn chính trong bộ tiêu chuẩn ISO 56000 về Quản lý đổi mới sáng tạo do ISO ban hành. Bộ tiêu chuẩn ISO 56000 bao gồm các tiêu chuẩn sau:

- ISO 56000:2020 Quản lý đổi mới sáng tạo - Cơ sở và từ vựng;

- ISO 56001:2024 Hệ thống quản lý đổi mới sáng tạo - Các yêu cầu;

- ISO 56002:2019 Quản lý đổi mới sáng tạo - Hệ thống quản lý đổi mới sáng tạo - Hướng dẫn;

- ISO 56003:2019 Quản lý đổi mới sáng tạo - Công cụ và phương pháp đối với quan hệ đối tác đổi mới sáng tạo - Hướng dẫn;

- ISO/TR 56004:2019 Đánh giá quản lý đổi mới sáng tạo - Hướng dẫn;

- ISO 56005:2020 Quản lý đổi mới sáng tạo - Công cụ và phương pháp quản lý tài sản trí tuệ - Hướng dẫn;

- ISO 56006:2021 Quản lý đổi mới sáng tạo - Công cụ và phương pháp quản lý chiến lược trí tuệ - Hướng dẫn;

- ISO 56007:2023 Quản lý đổi mới sáng tạo -Công cụ và phương pháp quản lý cơ hội và ý tưởng - Hướng dẫn;

- ISO 56008:2024 Quản lý đổi mới sáng tạo - Công cụ và phương pháp đo lường hoạt động đổi mới sáng tạo - Hướng dẫn;

- ISO/TS 56010:2023 Quản lý đổi mới sáng tạo - Ví dụ minh họa của ISO 56000.

Trong đó, có 05 tiêu chuẩn quốc tế nêu trên đã được Việt Nam chấp nhận dưới dạng tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) với mức độ hoàn toàn tương đương, bao gồm: TCVN ISO 56000:2023 (cung cấp từ vựng, các khái niệm và nguyên tắc cơ bản của quản lý đổi mới và áp dụng các nguyên tắc một cách hệ thống); TCVN ISO 56002:2020 (cung cấp hướng dẫn để thiết lập, thực hiện, duy trì và liên tục cải tiến hệ thống quản lý); TCVN ISO 56003:2023 (cung cấp hướng dẫn cho các tổ chức làm việc cùng nhau để đổi mới); TCVN ISO/TR 56004:2023 (cung cấp hướng dẫn cho lập kế hoạch, thực hiện và theo dõi đánh giá việc quản lý đổi mới); TCVN ISO 56005:2023 (cung cấp thêm hướng dẫn về các công cụ và phương pháp hỗ trợ việc thực hiện hệ thống quản lý đổi mới).

Cũng như các tiêu chuẩn hệ thống quản lý khác, bộ tiêu chuẩn ISO 56000 được áp dụng cho mọi doanh nghiệp không phân biệt loại hình, quy mô, lĩnh vực hay đối tượng được đổi mới sáng tạo (có thể là sản phẩm, dịch vụ, quá trình, mô hình, phương pháp…). Đặc biệt, ISO 56000 được đánh giá là một giải pháp lý tưởng đối với các doanh nghiệp đang tìm kiếm phương pháp để phát triển khả năng quản lý hoạt động đổi mới sáng tạo một cách hiệu quả. Qua đó, giải quyết được các nhu cầu của khách hàng nhằm thúc đẩy quá trình tăng trưởng bền vững của doanh nghiệp.

Hiện nay, ISO 56001:2024 được xem là tiêu chuẩn mới nhất giúp các doanh nghiệp, tổ chức có thể đạt được hiệu quả và bền vững phù hợp với từng các cách thức phát triển của mỗi nơi khác nhau. Tiêu chuẩn này cung cấp khung cấu trúc rõ ràng, có thể tích hợp vào hệ thống quản lý hiện tại của doanh nghiệp như hệ thống quản lý chất lượng theo Tiêu chuẩn ISO 9001, hệ thống quản lý môi trường theo Tiêu chuẩn ISO 14001,… Tiêu chuẩn được thiết kế để quy định các yêu cầu và cung cấp hướng dẫn toàn diện để xây dựng, áp dụng, duy trì và cải tiến hệ thống quản lý đổi mới sáng tạo tại các tổ chức và doanh nghiệp. Việc áp dụng tiêu chuẩn được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo và quản lý các hoạt động này một cách hiệu quả cho mọi loại hình tổ chức, không phụ thuộc quy mô hay lĩnh vực hoạt động. Theo đó, ISO 56001:2024 giúp tổ chức, doanh nghiệp thiết lập tư duy đổi mới sáng tạo tại mọi cấp độ; xây dựng chiến lược, chính sách và mục tiêu đổi mới gắn với định hướng phát triển của doanh nghiệp; triển khai quy trình đổi mới bài bản, từ phát hiện cơ hội đến triển khai, đánh giá và thương mại hóa ý tưởng; đo lường và cải tiến liên tục các hoạt động đổi mới để nâng cao hiệu quả đầu tư; tăng khả năng thu hút đối tác, nhà đầu tư, nhờ tính minh bạch và hệ thống hóa trong quản trị đổi mới.

ISO 56001:2024 không chỉ là một tiêu chuẩn kỹ thuật mà còn là công cụ chiến lược giúp các tổ chức, doanh nghiệp định hình và phát triển văn hóa đổi mới sáng tạo thông qua việc thiết lập các quy trình, phương pháp và công cụ quản lý sáng tạo hiệu quả. Tiêu chuẩn này hỗ trợ các doanh nghiệp tối ưu hóa quá trình phát triển sản phẩm, công nghệ, nâng cao khả năng thích ứng với thị trường, từ đó tạo ra giá trị bền vững và gia tăng lợi thế cạnh tranh trong dài hạn.

Để thuận tiện cho việc tích hợp với các hệ thống quản lý khác như ISO 9001, ISO 14001, nội dung tiêu chuẩn ISO 56001 được cấu trúc bao gồm các yêu cầu: 4- Bối cảnh của tổ chức, 5- Sự lãnh đạo, 6- Hoạch định, 7- Hỗ trợ, 8- Thực hiện, 9- Đánh giá kết quả thực hiện và 10- Cải tiến. Trên cơ sở cấu trúc này, các yêu cầu của tiêu chuẩn tập trung vào các khía cạnh quan trọng như: Xác định chính sách và chiến lược đổi mới sáng tạo và tích hợp vào chiến lược phát triển tổng thể; tạo dựng môi trường khuyến khích sáng tạo; quản lý tài sản tri thức và sáng kiến đổi mới một cách hệ thống; định kỳ đánh giá và thường xuyên cải tiến hệ thống quản lý đổi mới sáng tạo để đảm bảo hệ thống luôn phù hợp và hiệu quả; xác định, quản lý các rủi ro ảnh hưởng đến quá trình đổi mới sáng tạo, đảm bảo an toàn và hiệu quả cho các hoạt động đổi mới sáng tạo.

Cấu trúc yêu cầu của tiêu chuẩn hệ thống quản lý đổi mới sáng tạo ISO 56001

Tại Khánh Hoà, với đặc thù là tỉnh có nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa, tổ chức, hợp tác xã hoạt động trong các lĩnh vực như du lịch, thủy sản, chế biến thực phẩm, thiết bị công nghiệp,… việc triển khai hệ thống quản lý đổi mới sáng tạo theo ISO 56001 là hoàn toàn khả thi và thiết thực. Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ các bước đơn giản như: Đánh giá hiện trạng hoạt động đổi mới, xây dựng quy trình tiếp nhận ý tưởng nội bộ, thiết lập hệ thống ghi nhận và đánh giá sáng kiến, từ đó từng bước tiếp cận tiêu chuẩn ISO 56001. Khi triển khai hiệu quả, tiêu chuẩn này sẽ giúp doanh nghiệp tăng tốc độ đổi mới, rút ngắn thời gian từ ý tưởng đến sản phẩm thực tế; nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm nhờ cải tiến liên tục; tạo ra giá trị mới, đa dạng hóa sản phẩm - dịch vụ, thích ứng tốt hơn với thị trường; xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo nội bộ, gắn kết nhân lực, phát triển bền vững.

Hiện nay, nhằm tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng đến năm 2030 và các giai đoạn tiếp theo, góp phần thực hiện mục tiêu trở thành nước công nghiệp hiện đại theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ban hành Chỉ thị số 38-CT/TW ngày 30/7/2024. Triển khai Chỉ thị này, Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa đã ban hành Kế hoạch số 2704/KH-UBND ngày 10/3/2025 để tổ chức thực hiện trên địa bàn tỉnh. Đồng thời, nhằm thực hiện có hiệu quả Kế hoạch số 5567/KH-UBND của Uỷ ban nhân dân tỉnh Khánh Hoà về tổng thể nâng cao năng suất chất lượng giai đoạn 2021-2025, Sở Khoa học và Công nghệ thông tin đến các doanh nghiệp, tổ chức, hợp tác xã trên địa bàn tỉnh biết, để tiếp cận, tìm hiểu và áp dụng Tiêu chuẩn ISO 56001:2024 cũng như các tiêu chuẩn khác thuộc bộ tiêu chuẩn ISO 56000, nhất là 05 tiêu chuẩn quốc tế đã được Việt Nam chấp nhận dưới dạng TCVN với mức độ hoàn toàn tương đương như có nêu ở trên. Trong trường hợp có nhu cầu áp dụng tiêu chuẩn này vào hoạt động quản lý và sản xuất, Sở sẽ phối hợp, kết nối với các đơn vị tư vấn phù hợp nhằm hỗ trợ triển khai hiệu quả, để góp phần lan tỏa văn hóa đổi mới sáng tạo trong cộng đồng doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Khánh Hòa theo hướng hiện đại, sáng tạo và bền vững./.

Thanh Thanh (Phòng Quản lý TCĐLCL – Sở KHCN Khánh Hòa)