Chiều ngày 19/9/2025, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (TCĐLCL) Quốc gia đã tổ chức Hội nghị trực tuyến với các Sở Khoa học và Công nghệ (KH&CN), Chi cục TCĐLCL các địa phương Quý III năm 2025. Tham dự Hội nghị có sự hiện diện của Ông Nguyễn Nam Hải - Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia, ông Trần Ngọc Hậu – Phó Chủ tịch Uỷ ban TCĐLCL Quốc gia và đại diện các đơn vị trực thuộc Ủy ban cùng 1.202 đại biểu đến từ các Sở KH&CN, Chi cục TCĐLCL và các UBND cấp xã tại 34 địa phương tham dự theo hình thức trực tuyến. Trong đó, Sở KH&CN tỉnh Khánh Hòa có sự tham gia của 100% công chức Phòng TCĐLCL.
Phát biểu khai mạc, ông Nguyễn Nam Hải - Chủ tịch Uỷ ban TCĐLCL Quốc gia cho biết, thời gian qua, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và thực hiện sáp nhập địa giới hành chính tạo ra nhiều thay đổi trong phương thức vận hành trên tất cả các lĩnh vực, trong đó có lĩnh vực TCĐLCL. Những thay đổi này không chỉ tác động đến cách thức tổ chức bộ máy mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc triển khai các hoạt động chuyên môn ở địa phương. Chính vì vậy, Hội nghị lần này là dịp hết sức quan trọng để các đơn vị chia sẻ thực tiễn triển khai, phản ánh những khó khăn, vướng mắc phát sinh cũng như đề xuất các giải pháp phù hợp. Đồng thời, cũng là cơ hội để tiếp thu ý kiến đóng góp quý báu, từ đó hoàn thiện cơ chế phối hợp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực TCĐLCL tại địa phương trong giai đoạn mới.
Tại Hội nghị, bà Phạm Thị Phương Thảo - Phó trưởng ban Ban Tiêu chuẩn, Ủy ban TCĐLCL Quốc gia đã có bài Báo cáo tham luận về việc “Giới thiệu Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật năm 2025”, Luật sửa đổi Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật đã được Quốc hội thông qua vào ngày 14/6/2025 và có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Luật này sửa đổi, bổ sung 45 trên 71 Điều, đồng thời bãi bỏ 11 Điều và toàn bộ Chương VI về thanh tra, xử lý vi phạm, giải quyết khiếu nại, tố cáo và tranh chấp trong lĩnh vực tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Luật mới đưa ra một số thay đổi quan trọng nhằm hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Trong đó, hoàn thiện cơ sở pháp lý về Cơ sở hạ tầng chất lượng quốc gia (NQI). Các quy định mới bao gồm: Cơ quan Tiêu chuẩn quốc gia; Chiến lược Tiêu chuẩn quốc gia; Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật. Luật cũng hoàn thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn tại doanh nghiệp. Cụ thể: Có chính sách thúc đẩy doanh nghiệp tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế; Quy định rõ ràng hơn về quyền hạn, nghĩa vụ của tổ chức, doanh nghiệp; Tiêu chuẩn cơ sở của doanh nghiệp phải được công bố trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia.
Bên cạnh đó, sửa đổi hoàn thiện cơ sở pháp lý về quy trình xây dựng Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN). Những thay đổi chính bao gồm: Bổ sung quy định về việc xây dựng TCVN, QCVN theo trình tự, thủ tục rút gọn; Quy định quá trình xây dựng QCVN phải có báo cáo đánh giá tác động và được công khai trên Cơ sở dữ liệu quốc gia; Phân cấp, phân quyền trong việc xây dựng và thẩm định QCVN, quy chuẩn địa phương (QCĐP). Luật cải thiện cơ sở pháp lý cho hoạt động hợp chuẩn và hợp quy. Các điểm đáng chú ý bao gồm: Chứng nhận tiêu chuẩn cơ sở của Hiệp hội; Công bố hợp chuẩn, hợp quy phải được thực hiện trực tuyến, trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia; Miễn công bố hợp quy đối với các sản phẩm, hàng hóa được điều chỉnh bằng các biện pháp quản lý nhà nước tương ứng theo pháp luật chuyên ngành; Thừa nhận đơn phương kết quả đánh giá sản phẩm, hàng hóa của tổ chức nước ngoài.
Cũng tại Hội nghị, bà Nguyễn Thị Mai Hương - Trưởng ban Ban Quản lý chất lượng và Đánh giá sự phù hợp đã có bài tham luận chia sẻ về “Một số nội dung mới của Luật sửa đổi, bổ sung Luật Chất lượng sản phẩm hàng hoá”, Luật sửa đổi bao gồm 9 nội dung hoàn toàn mới, mang tính đột phá trong công tác quản lý chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Theo đó, hoàn thiện cơ sở pháp lý về Cơ sở hạ tầng chất lượng quốc gia (NQI), thúc đẩy doanh nghiệp tham gia xây dựng tiêu chuẩn quốc tế, bổ sung quy trình xây dựng TCVN/QCVN theo thủ tục rút gọn. Luật cũng quy định công bố hợp chuẩn, hợp quy trực tuyến trên hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia và thừa nhận đơn phương kết quả đánh giá sản phẩm của tổ chức nước ngoài; chuyển đổi phương thức quản lý từ phân nhóm hành chính sang quản lý theo rủi ro, ưu tiên hậu kiểm thay vì tiền kiểm. Các sản phẩm có rủi ro cao sẽ được chứng nhận hợp quy bởi tổ chức được chỉ định, trong khi sản phẩm rủi ro trung bình được tự đánh giá hoặc đánh giá hợp quy bởi tổ chức được công nhận. Luật cũng lần đầu tiên luật hóa NQI như một hệ sinh thái và cho phép ứng dụng công nghệ số, AI và dữ liệu lớn trong quản lý chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc. Bên cạnh đó, các quy định mới tăng cường quản lý chất lượng sản phẩm trên nền tảng số, quy định rõ trách nhiệm của sàn thương mại điện tử, đồng thời tăng chế tài xử lý vi phạm bằng cách bổ sung hình sự hóa và thu hồi giấy phép. Ngoài ra, Luật còn hỗ trợ chi phí thử nghiệm, chứng nhận cho các sản phẩm thuộc chương trình của Nhà nước nhằm giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs) nâng cao chất lượng.
Trong khuôn khổ buổi làm việc, ông Triệu Việt Phương - Viện trưởng Viện Tiêu chuẩn Chất lượng Việt Nam đã trao đổi về “Hướng dẫn về trình tự, thủ tục, hồ sơ xây dựng, thẩm định và ban hành Quy chuẩn kỹ thuật địa phương”, Ông cho biết Quy chuẩn kỹ thuật địa phương (QCĐP) là các quy chuẩn do Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương ban hành. QCĐP áp dụng cho các sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và quá trình đặc thù của địa phương. Các quy định này phải phù hợp với đặc điểm về địa lý, khí hậu, thủy văn và trình độ phát triển kinh tế – xã hội của từng địa phương. Trình tự xây dựng và ban hành QCĐP, tài liệu hướng dẫn một quy trình gồm 11 nội dung: Thứ nhất, lập dự thảo kế hoạch: Các cơ quan, tổ chức, cá nhân đề xuất kế hoạch xây dựng QCĐP. Ủy ban nhân dân tỉnh/thành phố xem xét và tổ chức lập dự thảo kế hoạch cho năm sau. Kế hoạch này cần đáp ứng yêu cầu quản lý của địa phương và không tạo rào cản kỹ thuật không cần thiết; Thứ 2, lấy ý kiến và hoàn chỉnh dự thảo kế hoạch; Thứ 3, phê duyệt kế hoạch xây dựng QCĐP; Thứ 4, thực hiện kế hoạch: Ủy ban nhân dân tỉnh/thành phố triển khai kế hoạch đã được phê duyệt và báo cáo định kỳ cho Bộ Khoa học và Công nghệ; Thứ 5, điều chỉnh, bổ sung kế hoạch: Kế hoạch có thể được điều chỉnh về tiến độ, đối tượng, nội dung và kinh phí. Thời gian đề nghị điều chỉnh ít nhất 6 tháng trước khi kết thúc nhiệm vụ; Thứ 6, xây dựng dự thảo QCĐP: Dự thảo phải có bố cục rõ ràng, bao gồm phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, yêu cầu kỹ thuật và các quy định quản lý; Thứ 7, lấy ý kiến và hoàn chỉnh dự thảo QCĐP; Thứ 8, thẩm tra và xin ý kiến Bộ quản lý chuyên ngành; Thứ 9, ban hành Quy chuẩn kỹ thuật địa phương; Thứ 10, thông báo, phổ biến, đăng ký và phát hành QCĐP và cuối cùng là rà soát, sửa đổi, thay thế, hủy bỏ QCĐP.
Tại phần thảo luận, đại diện Ủy ban TCĐLCL Quốc gia đã trao đổi, làm rõ, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc liên quan đến hoạt động TCĐLCL của nhiều địa phương như Bắc Ninh, Thanh hoá, Cần Thơ, Đà Nẵng, Lạng Sơn, Hưng Yên, Cao Bằng, Nghệ An, Tp.HCM, Bình Dương, Đắk Lắk, Huế, Tuyên Quang, Sơn La,… Các khó khăn vướng mắc liên quan đến nguyên tắc đăng ký hoạt động của tổ chức đánh giá sự phù hợp khi đăng ký hoạt động đánh giá sự phù hợp đối với đối tượng đánh giá sự phù hợp tổng hợp đa ngành thuộc trách nhiệm quản lý của từ hai bộ quản lý ngành, lĩnh vực trở lên; thẩm quyền cấp theo Nghị định số 133/2025/NĐ-CP ngày 12/6/2025; hoạt động kiểm tra sản phẩm, hàng hóa thực hiện công bố hợp chuẩn, đăng ký hồ sơ công bố hợp chuẩn; Cấp mới hay Cấp lại (sửa đổi, bổ sung) Giấy chứng nhận đăng ký cung cấp dịch vụ kiểm định, hiệu chuẩn, thử nghiệm; quy định yêu cầu về kiểm soát viên chất lượng tham gia đoàn kiểm tra chất lượng sản phẩm, hàng hoá; quy định về trưởng đoàn kiểm tra chuyên ngành; ISO hành chính công;…
Phát biểu bế mạc, Chủ tịch Ủy ban TCĐLCL Quốc gia Nguyễn Nam Hải đánh giá cao sự quan tâm, những ý kiến trao đổi và câu hỏi khó khăn vướng mắc thực tế của các địa phương, qua đó phản ánh rõ thực trạng triển khai tại cơ sở, cho thấy có nhiều bất cập cần được tháo gỡ. Từ đó, Ủy ban sẽ nghiên cứu, đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm bảo đảm hiệu quả triển khai theo yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đồng bộ với việc triển khai mô hình chính quyền địa phương 02 cấp, tạo hành lang pháp lý, kịp thời xử lý những vấn đề thực tiễn. Ông cũng nhấn mạnh việc ưu tiên tổ chức các hoạt động đào tạo, tập huấn để nâng cao năng lực đội ngũ thực thi; đồng thời, cần thiết lập và duy trì kênh thông tin hỏi – đáp thường xuyên, giúp kịp thời tiếp nhận, giải đáp và không bỏ sót bất kỳ vướng mắc nào của địa phương, từ đó tạo sự thống nhất và đồng bộ, triển khai có hiệu quả lĩnh vực TCĐLCL trên phạm vi toàn quốc./.
Thanh Thanh